Circulair organiseren value for many
Column

Circulair Organiseren: Value for Many

Door | 31 januari 2017

Met de ondertekening van het Grondstoffenakkoord in Den Haag komt een samenhangend beleid rond de circulaire economie voor Nederland weer een stap dichterbij. Na het SER-rapport Circulaire Economie, het Rijksbreed Programma Circulaire Economie en de Energie Agenda, moet dit akkoord de basis leggen voor actie. De ambities zijn torenhoog en steeds meer partijen onderschrijven de urgentie. Maar gaat dit plan ook lukken als de overheid toch grotendeels aan de zijlijn blijft staan? Tijd voor nog één plan: Een Deltaplan Circulaire Economie.

 

Jan Jonker en Hans Stegeman

 

Nederland is sterk afhankelijk van het buitenland voor grondstoffen. We hebben een energie-intensieve industrie en een grondstof-intensief consumptiepatroon. Het inrichten van een economie én een samenleving die meer is georiënteerd op het sluiten van kringlopen van grondstoffen draagt bij aan het verminderen van grondstoffengebruik én de uitstoot van broeikasgassen – en daarmee aan een duurzamere samenleving. Dit betekent een grondige revisie van de Nederlandse economie. Niet meer lineair produceren, maar circulair waarde creëren en behouden zodat minder grondstoffen nodig zijn. Dit ontlast het milieu. Dat is de belofte van de circulaire economie.

 

Circulair organiseren

De kern van de circulaire economie is het sluiten van grondstofkringlopen. Dat kan een bedrijf nooit alleen, want het vergt een intensievere samenwerking tussen bedrijven. Het lineaire productieproces wordt in een circulaire economie uitgebreid met activiteiten om grondstoffen terug te winnen. Dit betekent een serie feedbackloops die leiden tot nieuwe productieprocessen. Dat betekent organiseren met een langetermijnvisie met verdiensten over een langere periode. Bedrijven worden daardoor van elkaar afhankelijk in hun verdienmodel. Dit concept gaat pas goed werken als vanaf het ontwerp en het gebruik van grondstoffen alles gericht is op herhaald gebruik.

 

Praten of praktijk?

Ambtelijke proza over nut en noodzaak van de circulaire economie is er nu genoeg. Uit het geheel spreekt grote ambitie op relatief korte termijn. Zo zouden we in 2030 al op de helft van het gebruik van ‘virgin’ materialen moeten zitten om in 2050 vrij te zijn van nieuwe grondstoffen. De rapporten wekken de suggestie dat aan deze ambities al voortvarend door het bedrijfsleven gewerkt wordt. Maar het is vaak hetzelfde handjevol bedrijven dat genoemd wordt. Dat kan twee dingen betekenen: zijn dit de koplopers van een hele groep bedrijven, of gaat het om slechts een paar bedrijven die een echt circulair businessmodel hebben? Na een onderzoek van een jaar kunnen we de tweede vraag bevestigen. Van een wijdverbreide circulaire bedrijfspraktijk met passende business-, organisatie- en verdienmodellen is vooralsnog geen of nauwelijks sprake.

 

Transitie van meer dan bedrijven alleen

Het is positief dat Rutte II de basis heeft gecreëerd om de circulaire economie de komende decennia vorm te geven. De overall ambitie is een grondige revisie van Nederlandse economie. Die revisie vraagt ook een maatschappelijke verbouwing. In het grondstoffenakkoord komt gelukkig het woord ‘transitieagenda’ veel voor. Transitie betekent de dingen fundamenteel anders gaan doen, op verschillende niveaus. Het is dus meer dan het bedrijfsleven; het vraagt dat álle spelers in de samenleving verduurzamen. Het laatste continu onderzoek burgerperspectieven van het SCP laat zien dat consumenten niet warmlopen voor zaken als energietransitie of grondstoffen. En dat terwijl die consumenten juist ontzettend hard nodig zijn voor succes. Zij moeten spullen langer gaan gebruiken, producten laten repareren en niet weggooien, ondernemer worden met hun producten in een deeleconomie, of door zelf energie op te wekken. Dit is niet van vandaag op morgen gerealiseerd. Het is jammer dat dit onderbelicht blijft in het geschetste beleid.

 

Deltaplan Circulaire Economie

Een ander ontbrekend element in de plannen is de bijdrage en de rol van de overheid. Zij zal in de transitie zelf een grotere rol moeten nemen dan ze zich nu toedicht. Werken aan een nieuwe infrastructuur, financiële (fiscale) prikkels die leiden tot circulaire productie en consumptie en stimulerende wetgeving zijn allemaal noodzakelijke ingrediënten. Kijk achterom naar de vorige nationale transitie. Daarbij lukte het om in een paar jaar tijd nagenoeg alle Nederlandse huishoudens op het gas aan te sluiten. Betaald door de overheid. De omgekeerde beweging is nu ingezet, maar in een veel te laag tempo. Een maatschappelijke brede transitie van burgers, bedrijven en overheid vraagt bij een tijdshorizon van een decennium of twee om substantiële investeringen van zo’n tien miljard op jaarbasis. Bij de nog steeds historisch lage rente en de behoorlijk gedaalde staatsschuld staat gelukkig niets een leidende rol van de overheid in de weg. Een helder, stabiel en langetermijn-beleid, waarbij de overheid investeert, zorgt ervoor dat bedrijven ook instappen. Dus eigenlijk is het wachten op nog één document: een Deltaplan Circulaire Economie. Het zou mooi zijn als dit in het nieuwe kabinet vorm krijgt door een minister van Circulaire Economie met de status van vicepremier te benoemen. De motor van een andere, circulaire economie gaat dan met kracht draaien.

 

Over de auteurs

Jan Jonker is hoogleraar duurzaam ondernemen. Hans Stegeman werkt aan een proefschrift over de macro-economie van de circulaire economie. Beiden zijn verbonden aan de Nijmegen School of Management van de Radboud Universiteit te Nijmegen. Het afgelopen jaar hebben zij het initiatief genomen voor een landelijk onderzoek naar de circulaire economie. Op 18 mei 2017 vindt een landelijke conferentie plaatst in Arnhem waarin de resultaten van dit onderzoek gepresenteerd zullen worden. Wil je daar bij zijn? Meld je dan aan voor de nieuwsbrief.

Over Jan Jonker

Jan Jonker is hoogleraar Duurzaam Ondernemen aan de Radboud Universiteit te Nijmegen. Zijn werk concentreert zich op nieuwe business modellen in een veranderende economie. Zijn meest recente bestseller is ‘Nieuwe Business Modellen; Samen Werken aan Waardecreatie’ (2014). Recent heeft hij het landelijk onderzoek over Business Modellen voor de Circulaire Economie gelanceerd (zie: bit.ly/2dSu9S8).

Deel dit artikel

[sharify]

Reacties

We hopen dat de discussies die plaatsvinden op TGTHR energiek en constructief zijn en aanzetten tot nadenken! Om een reactie te kunnen plaatsen moet je je inloggen of gratis registreren. Je eerste reactie moet door de redactie worden goedgekeurd. De hieropvolgende reacties worden automatisch geplaatst. De redactie houdt zich het recht voor te lange reacties in te korten. Reacties die overdreven commercieel, kleingeestig, beledigend of off-topic zijn, kunnen door de redactie worden verwijderd. Alle berichten worden eigendom van TGTHR.

Magazine TGTHR

Wil jij de nieuwsbrief ontvangen?

Met onze nieuwsbrief ben je altijd op de hoogte van de laatste duurzame artikelen,
whitepapers, events en interessante blogs! Schrijf je in voor de wekelijkse nieuwsbrief.

Klik hier om je aan te melden
  • We willen allemaal duurzaam bezig zijn, maar óók blijven ondernemen. Daarom informeren wij je met zorgvuldig geselecteerde artikelen over duurzaam ondernemen. Hiermee willen wij je verbinden met ons netwerk én handvatten geven om een succes te maken van duurzaamheid binnen jouw organisatie.

  • Copyright 2018 | TGTHR, samen duurzaam ondernemen