Column

Inclusief organiseren: over indicatoren en schaalbaarheid

Door | 22 november 2016 | 1 reactie

Wie discussies over duurzaamheid, innovatie en grondstoffen volgt kan er niet echt meer om heen: Nederland zoekt met verve en aarzeling een route richting de Circulaire Economie (CE). De ambities en verwachtingen zijn torenhoog: over ongeveer 15 jaar moet het grondstoffenverbruik gehalveerd zijn en in 2050 is Nederland integraal circulair. Dat roept niet alleen complexe vragen op over hoe dat gerealiseerd gaat worden maar ook vragen over hoe de voortgang van een dergelijke ambitieuze transformatie gemonitord en desgewenst bijgestuurd kan worden. CE vraagt immers om een fundamenteel andere kijk op organiseren.

 

 

Moniek Kamm en Jan Jonker

 

Faber en Jonker publiceerden onlangs een voorzet waarin zij pleiten voor nieuwe indicatoren voor de CE. In aanvulling daarop stelden zij samen met co-auteur Stegeman dat dit vraagt om nieuwe kengetallen. Maar die twee bijdragen roepen weer nieuwe vragen op, waaronder de vraag of het mogelijk is om indicatoren te ontwikkelen waarbinnen financiële, ecologische en economische waarden evenwichtig tot hun recht komen.

 

Waardecreatie in procesvorm

De opgave van de CE is het zo goed als mogelijk behouden van materiele waarde van grondstoffen, al dan niet verwerkt in half-fabricaten en producten. De lineaire waardeketen waarin partijen ‘losjes’ op elkaar betrokken kunnen samenwerken maakt plaats voor een waardencyclus. Op meerdere momenten en voor verschillende partijen wordt tijdens die cyclus – die zich kan uitstrekken over een langere periode – waarde gecreëerd. Zolang een grondstof, materiaal of product bruikbaar is en blijft worden er steeds opnieuw waardevolle transacties gerealiseerd. Idealiter leidt dit tot gesloten materialenkringlopen waarin grondstoffen met behoud van waarde telkens opnieuw gebruikt kunnen worden. Daarmee komt de zo volledig mogelijke levensduur van producten centraal te staan. Dat vereist van alle betrokken partijen dat zij in kringlopen denken én navenant bereid zijn om hun materialen-keten cyclisch te organiseren. Want het conventionele transactiemoment van de ‘deal’ maakt plaats voor een proces door de tijd heen. En in de looptijd van een proces kan veel gebeuren.

 

Regievoeren door de tijd heen

Hoe daar met elkaar de regie op te voeren is een belangrijk vraagstuk. Wordt dit denken over de CE gekoppeld aan duurzaamheid, dan doet het idee van inclusieve waardencycli zijn intrede. Circulair organiseren moet dan leiden tot het tegelijkertijd c.q. iteratief realiseren van economische, ecologische en sociale waarden. Inzicht in hoe die meervoudige waardecreatie tot stand komt levert een positieve bijdrage aan de ingewikkelde organisatieopgave die hier in het geding is en kan als zodanig als managementinstrument dienen voor organisaties maar ook voor overheden. Internationaal wordt dit onderschreven via de zeventien Sustainable Development Goals (SDG’s) van de VN. Deze benadrukken de urgentie van het ontwikkelen van samenhangende oplossingen en de ambitie is om maar liefst 300 indicatoren te ontwikkelen om deze te monitoren.

 

 

Maar hoe verhoudt ontbossing of het gebruik van virtueel water in een ver land zich tot ouderenzorg in de wijk?

 

Maar hoe verhoudt ontbossing of het gebruik van virtueel water in een ver land zich tot ouderenzorg in de wijk? Hoe is de milieuwaarde van een gymschoen te berekenen die gemaakt is van plastic soep? Laten we helder zijn: feitelijk weten we dat niet en we kunnen het niet berekenen. Het lukt ons niet echt om economische, ecologische en sociale waarden met elkaar te vergelijken. Dat maakt het moeilijk om inzicht te krijgen in hoe ontwikkelingen zich tot elkaar verhouden.

 

Waarden op schaal realiseren

In het streven naar een betere samenhang tussen economische, ecologische en sociale waarden, is het zaak te kijken naar de schaal waarop deze waarden gerealiseerd worden. Veel sociale waarden zoals contact, zorg, leefbaarheid etc. zijn effectief te organiseren op microniveau. Dat is het niveau waarop direct, fysiek contact tussen mensen van belang is voor bijvoorbeeld een boodschappendienst, een ruilplatform, een tijdbank, een mantelzorginitiatief, een voedselbank, een reparatiedienst of een fietskoerier. Internet en sociale media zijn bij uitstek handige hulpmiddelen om dit te organiseren. Maar het directe contact tussen mensen blijft de crux van een waardevolle transactie op micro niveau.

 

Zaken die collectief van waarde zijn zoals afvalverwerking, energievoorziening, voedselproductie en -distributie, lijken juist beter organiseerbaar op een bovenlokale danwel regionale schaal. Op die schaal is het mogelijk voldoende volume te organiseren om initiatieven zoals een windpark, een composteringsinstallatie of een pendelbus te realiseren. Er is daarvoor wel een grotere organisatiegraad nodig die een structureel en stabiel karakter heeft en om die wenselijke continuïteit te bieden niet zelden ingebed moet worden in het institutioneel kader. Op dit (meso) schaal niveau ontstaan organisatievormen zoals energiecoöperaties, afvalnetwerken en mobiliteitsclusters. Een recente ontwikkeling is dat dergelijke netwerken partijen uit de publieke en de private sector zich verenigen rondom een cluster aan vraagstukken. Het gaat niet alleen meer om energieopwekking, of zorg of om mobiliteit maar om de combinatie daarvan.

 

Dit leidt steeds vaker op bovenlokaal en regionaal niveau tot een organisatievorm die te duiden zijn als HUBs: netwerkorganisaties die via samenwerking de verbinding zoeken tussen uiteenlopende bestaande en nieuwe initiatieven en die daardoor actief werken aan de integratie van economische, ecologische en sociale waarden.

 

Kijkend naar mogelijke indicatoren voor een ‘inclusieve CE’ lijkt het dan ook verstandig om een debat aan te gaan over de context waarin én de schaal waarop waarden zo optimaal mogelijk georganiseerd kunnen worden. Een flinke uitdaging. Gelukkig wordt in onze samenleving al flink geëxperimenteerd met het organiseren van waardeketens en -kringlopen. De aldus opgedane ervaringen op micro en meso niveau zijn – what’s in a word – van grote waarde in de zoektocht naar betekenisvolle indicatoren voor een inclusieve CE op alle niveaus.

 

 


Moniek Kamm is docent/onderzoeker bij Saxion UAS, faculteit FEM en onderzoeker bij Radboud Universiteit Nijmegen. Haar promotieonderzoek naar strategie ontwikkeling bij hubs sluit aan bij het brede onderzoeksprogramma naar Nieuwe Business Modellen o.l.v. Prof. Dr. Jan Jonker. Centraal in haar onderzoek staat de vraag hoe pluriforme, netwerkende vormen van organiseren tot een strategie kunnen komen waarbij meervoudige waardecreatie centraal staat. Contact: m.a.a.kamm@saxion.nl

 

Jan Jonker is hoogleraar Duurzaam Ondernemen aan de Radboud Universiteit te Nijmegen. Zijn werk concentreert zich op de ontwikkeling van een nieuwe duurzame economie en de business modellen en transactievormen (‘hybride bankieren’) die dat mogelijk maken. jan Jonker is auteur van het boek ‘Nieuwe Business Modellen; Samen Werken aan Waardecreatie’ (2014) en initiatiefnemer van het landelijke onderzoek naar Business Modellen voor de Circulaire Economie (zie https://www.circulairebusinessmodellen.nl).

Deel dit artikel

[sharify]

Reacties

  • Arnold van Woerkom6 jaren geleden

    Een reactie op het stuk “ Inclusief organiseren: over indicatoren en schaalbaarheid”.
    Een voedselproducent met een georganiseerd netwerk van deskundigen op velerlei terrein zijn gaan brainstormen eind jaren tachtig over “wat kan de voedselproducerende sector voor de consument en de maatschappij betekenen” vanuit de ecologische teeltwijze.
    Tot 2000 gepraat, vanaf 2000 praktisch vorm gegeven, in eerste instantie, in de voedselproductie.
    In de loop van de tijd kregen we zicht op, de niet geringe, resultaten en zijn gaan denken hoe dat in de maatschappij in te brengen. Zeg daar op voorhand niet meer over maar geef enkele resultaten en gedachten richtingen. Waarde creatie geeft ongekende mogelijkheden.
    De resultaten zijn Ecologische winst, Sociale winst, Humane gezondheid winst en in de allerlaatste plaats Economische winst.
    Hoe te organiseren?
    Onze gedachten gaan uit van weg van globalistische voedselproductie naar regionale productie niet voor maar met de consument in de regio. Circulaire productie binnen een gesloten kringloop. Het mee organiseren van de productie met de consument heeft een enorme sociale impact en voedselvertrouwen. Zo ontstaan er nieuwe business modellen waarin de consument kan participeren.
    We staan aan het begin van een voedseltransitie maar vraagt van de sectorgenoten en op politiek en maatschappelijk terrein nieuwe organisatie structuren wellicht een deltaplan voedsel. Belangrijk voor het verdienmodel.
    Ons uitgedacht systeem geeft de mogelijkheid aan een totaal wij verdienmodel te werken. Een wij verdienmodel van producent tot consument en ketenpartners die mee werken. Daarnaast is het economisch gewin dusdanig dat zelfs de maatschappij er ook aan verdiend.
    Hoe ver zijn we?
    We hebben zoals gezegd een totaal nieuw dynamisch teeltconsept, vanuit het natuurlijk denken. Dat concept gecertificeerd, geborgd, en gaan dit als merk in de markt zetten. Het merk zo ingericht dat het duurzaam aan de jongelui van de voedselproducerende sector toebehoord. Vandaaruit een volwaardig ketenpartnerschap.
    Graag uitgenodigd aan deze ontwikkelingen een bijdrage te leveren.

  • We hopen dat de discussies die plaatsvinden op TGTHR energiek en constructief zijn en aanzetten tot nadenken! Om een reactie te kunnen plaatsen moet je je inloggen of gratis registreren. Je eerste reactie moet door de redactie worden goedgekeurd. De hieropvolgende reacties worden automatisch geplaatst. De redactie houdt zich het recht voor te lange reacties in te korten. Reacties die overdreven commercieel, kleingeestig, beledigend of off-topic zijn, kunnen door de redactie worden verwijderd. Alle berichten worden eigendom van TGTHR.

    Magazine TGTHR

    Wil jij de nieuwsbrief ontvangen?

    Met onze nieuwsbrief ben je altijd op de hoogte van de laatste duurzame artikelen,
    whitepapers, events en interessante blogs! Schrijf je in voor de wekelijkse nieuwsbrief.

    Klik hier om je aan te melden
  • We willen allemaal duurzaam bezig zijn, maar óók blijven ondernemen. Daarom informeren wij je met zorgvuldig geselecteerde artikelen over duurzaam ondernemen. Hiermee willen wij je verbinden met ons netwerk én handvatten geven om een succes te maken van duurzaamheid binnen jouw organisatie.

  • Copyright 2018 | TGTHR, samen duurzaam ondernemen