Een onderzoek naar de aard en omvang van duurzaam ondernemerschap in Friesland
Onderzoeken

Friese ondernemers scoren een 7 voor duurzaamheid

Een onderzoek naar de aard en omvang van duurzaam ondernemerschap in Friesland

Door | 26 oktober 2017

Voor een toekomstbestendig en veerkrachtig Friesland is het van belang dat kleine- en middelgrote ondernemingen duurzaam ondernemerschap omarmen. Duurzame ondernemers zijn innovatief: ze maken nieuwe producten voor nieuwe markten met nieuwe verdienmodellen. Daarmee worden ze immuun voor financiële crises. Ze kunnen in economisch mindere tijden een flinke stoot opvangen. Dat is belangrijk voor de Friese werkgelegenheid. En werk is alles waar het om draait. Werk geeft eigen-verdiend inkomen, structuur in het leven en zorgt dat mensen gezonder zijn en blijven.

 

DOOR GJALT DE JONG EN MARIEKE EIKELENBOOM

 

Kortom: Friesland heeft alle baat bij succesvolle duurzame ondernemers. Maar over de aard en omvang van duurzaam ondernemerschap is in Friesland relatief weinig bekend. In dit onderzoek hebben wij de stand van zaken van duurzaam ondernemerschap in de provincie Friesland geanalyseerd. Voor dit onderzoek hebben wij twee vragen gesteld:

 

  • Wat zijn de duurzame prestaties van Friese MKB-bedrijven in 2017?
  • Wat is de motor van succesvol duurzaam ondernemerschap?

 

Vragenlijst en Steekproef

Het onderzoek is uitgevoerd aan de hand van de regels en voorschriften voor correct wetenschappelijk onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen. Dit houdt in dat argumenten en onderzoeksmethodes wetenschappelijk onderbouwd zijn en dat het onderzoek de universitaire richtlijnen voor anonimiteit volgt.

 

Het onderzoek bevat resultaten over de duurzame prestaties van MKB-bedrijven in Friesland. Deze bedrijven zijn tussen mei en juni 2017 onderzocht. De bedrijven waarop dit rapport gebaseerd is voldoen aan de volgende eisen: (1) de ondernemingen zijn Nederlands, (2) de ondernemingen bevinden zich in de provincie Friesland, en (3) de ondernemingen zijn MKB-bedrijven met minimaal 5 en maximaal 500 werknemers.

 

Van alle bedrijven in Friesland die aan deze eisen voldoen hebben wij een steekproef genomen van 1.500 ondernemingen. De directeuren of leidinggevenden van deze ondernemingen hebben allen een vragenlijst ontvangen om de verschillende gegevens over duurzaamheid te verzamelen. We kijken vooral naar de duurzame prestaties van de MKB-bedrijven. De vragenlijst kijkt ook naar andere kenmerken zoals het aantal werknemers, leiderschap, de interne organisatie en de samenwerking met externe partijen.

 

De vragenlijst is met de grootst mogelijke zorg opgesteld aan de hand van de bestaande literatuur, waarna het is getest bij meerdere bedrijven. Aan de hand van deze test is de vragenlijst aangepast voordat we deze uitgestuurd hebben.

 

Van alle afgeleverde vragenlijsten hebben wij 246 bruikbare vragenlijsten teruggekregen. Dit geeft een responspercentage van 17%. Daarmee voldoet het onderzoek aan de internationale standaarden voor een betrouwbare bedrijfsenquête.

 

Voordat wij de gegevens van de bedrijven hebben geanalyseerd, hebben we verschillende testen uitgevoerd om te kijken naar mogelijke onzuiverheden in de steekproef. Hieruit bleek dat bedrijven die hebben gereageerd niet verschilden van de bedrijven die niet hebben gereageerd op onze vragenlijst. Ook bleek uit onze testen dat het risico op andere statistische onzuiverheden in dit onderzoek klein is. Dit bevestigt de betrouwbaarheid van ons onderzoek.

 

Duurzame versus reguliere bedrijven

Ons onderzoek biedt de mogelijkheid om duurzame koplopers te onderscheiden van reguliere ondernemers. Wij hebben duurzame bedrijven geclassificeerd als bedrijven die tegelijkertijd hoog scoren op sociale prestaties (score > 3 op de maatstaf voor deze dimensie), ecologische prestaties (score > 4 op de maatstaf voor deze dimensie) en economische prestaties (score > 6 op de maatstaf voor deze dimensie). Hieruit blijkt dat er van de 246 deelnemende bedrijven 79 duurzaam genoemd kunnen worden.

 

Onderstaande tabel geeft weer hoe de duurzame en reguliere bedrijven van elkaar verschillen in termen van grootte en leeftijd.

 

Tabel 1 - Bedrijfsgrootte en bedrijfsleeftijd van de duurzame en normale bedrijven.

Tabel 1: Bedrijfsgrootte en bedrijfsleeftijd van de duurzame en normale bedrijven.

 

Tabel 1 laat zien dat de duurzame bedrijven groter zijn dan de reguliere bedrijven. Daarnaast zijn de duurzame bedrijven ouder dan de reguliere bedrijven. Het lijkt daarmee dat duurzaam ondernemerschap een onderdeel is voor gevestigde bedrijven in de Friese economie.

 

Het is de vraag of duurzaamheid alleen maar in een enkele sector voorkomt of dat het een integraal fenomeen is. Het zou zo kunnen zijn dat duurzaamheid meer gekoppeld is aan bepaalde activiteiten dan aan anderen. Om dit in kaart te brengen kijken we naar de sectorale verdeling van duurzaamheid in Friesland. Onderstaande figuur maakt een verdeling van de duurzame bedrijven in onze steekproef naar de sector waarin zij actief zijn.

 

Figuur 1 - Percentage duurzame bedrijven per sector

Figuur 1: Percentage duurzame bedrijven per sector.

 

Figuur 1 laat zien dat op zich duurzame bedrijven in vrijwel alle Friese sectoren actief zijn. In sommige sectoren zijn duurzame bedrijven meer aanwezig dan in andere sectoren. Dat is vooral in het geval van de industrie (18%) en in de bouw (18%). In de zorg (4%) en in de computersector (4%) vinden we relatief gezien het kleinste aantal duurzame ondernemers.

 

Friese MKB-ers scoren een 7 voor duurzaamheid

Ons onderzoek laat zien dat Friese MKB-ers een 7 voor duurzaamheid op hun rapport scoren. Deze 7 is het gemiddelde voor hun inzet op People, Planet en Profit.

 

Ten eerste, de uitstekende financiële prestaties van het Friese MKB in 2017 springen in het oog. Daarvoor scoren de Friese bedrijven een 9+ op hun rapport van duurzaam ondernemerschap. Het Friese MKB heeft zich blijkbaar snel en uitstekend van de laatste financiële crisis herstelt.
People Fries MKB 6 Ten tweede, voor de sociale prestaties van het bedrijf is er nog terrein te winnen. De Friese MKB-bedrijven scoren voor dit onderdeel een 6 op hun rapport. Ze zijn zeker zorgzaam naar hun eigen werknemers maar voor andere groepen en de lokale regio is er meer mogelijk.
Ten derde, voor de ecologische prestaties van het bedrijf is er ook nog terrein te winnen. Ook hier scoren de Friese MKB-bedrijven een 6 op het rapport. De meeste bedrijven hebben inmiddels een aantal eenvoudige milieumaatregelen genomen. Maar ook hier geldt dat met iets meer inzet meer ecologische winst te behalen valt.
Duurzaamheid Fries MKB 7 Deze individuele scores leiden tot een 7 voor duurzaamheid op het rapport van Friese ondernemers.

 

 

De uitstekende financiële prestaties van het Friese MKB zijn prachtig maar kwetsbaar. Bij een volgende economische rampspoed is geld en winst alleen niet voldoende om goed te kunnen overleven. Een duurzaam en veerkrachtig bedrijf maakt een optimale combinatie tussen geld én mensen én het milieu én haar regio. Dit is het vakmanschap van duurzaam ondernemen. Het Friese MKB heeft een uitstekende startpositie om dit vakmanschap van succesvol duurzaam ondernemen nog beter onder de knie te krijgen.

 

Externe netwerken zijn de motor van duurzaamheid

De volgende vraag is wat de belangrijkste grondslag voor duurzaam ondernemerschap in Friesland is. Ons onderzoek laat zien dat de motor van succesvol duurzaam ondernemen bestaat uit een uitstekend en geïntegreerd extern netwerk op het gebied van duurzaamheid. Goede samenwerkingsverbanden met bijvoorbeeld duurzame toeleveranciers en consumenten leveren de juiste kennis en inzichten voor duurzaamheid op.

 

Bedrijven met uitstekende netwerken scoren significant beter op alle dimensies van duurzaam ondernemerschap. Alle drie dimensies van duurzaam ondernemen (people, planet en profit) hebben veel baat bij een uitstekend en geïntegreerd extern netwerk van duurzame specialisten.

 

Een goede interne organisatie is niet relevant voor succesvol duurzaam ondernemen. De blik moet naar buiten en dus niet naar binnen. Directeuren van Friese bedrijven die het duurzame netwerken in de vingers hebben slaan de slag naar succesvol duurzaam ondernemen.

 

Sociaal leiderschap is de beste brandstof voor duurzaamheid

Het ontwikkelen en bijhouden van duurzame netwerken komt niet uit de lucht vallen. Dat moet een reden hebben. Ons onderzoek laat zien dat sociaal leiderschap de beste brandstof voor de motor van succesvol duurzaam ondernemerschap in Friesland is.

 

Sommige directeuren in het Friese bedrijfsleven besteedden meer aandacht aan het inspireren, motiveren en intellectueel stimuleren van werknemers dan anderen. Deze sociale directeuren hebben niet alleen een betere interne organisatie maar vooral een beter extern duurzaam netwerk.

 

Het is niet alleen halleluja wat de klok slaat in Friesland. Het rapportcijfer voor duurzaam ondernemen in het Friese bedrijfsleven is een mooie 7 maar dus nog niet een 10. Ons onderzoek laat ook zien waar dat door komt: het is de angst voor duurzaamheid. Friese directeuren verschillen in hun visie op duurzaamheid.

 

Sommige directeuren zien duurzaamheid als een kans. Andere directeuren zien duurzaamheid nog steeds als een gevaar en een risico voor hun bedrijf. Directeuren met angst voor duurzaamheid strooien zand in hun eigen motor. Dat is in Friesland deels ook het geval. Het verklaart waarom de Friese MKB-ers de kunst van duurzaam ondernemerschap nog niet perfect in hun vingers hebben.

 

Aanbevelingen

De motor voor succesvol duurzaam ondernemerschap is al redelijk aan de praat in het Friese bedrijfsleven. Maar de motor draait nog niet op volle toeren. Het heeft baat bij nog meer olie om tot betere prestaties te komen. Onze aanbevelingen op basis van ons onderzoek zijn drieledig.

 

(1) Kies eenduidig voor Circulair Friesland

Ons onderzoek wijst uit dat dynamische capaciteiten die de kennis en vaardigheden van externe partners met betrekking tot duurzaamheid integreren in het bedrijf een groot positief effect hebben op duurzame prestaties van het Friese bedrijfsleven. Het is voor MKB-ers dus van belang om kennis te delen en samenwerkingen aan te gaan met externe partijen op het gebied van duurzaamheid. Circulair Friesland is bij uitstek het platform waar dit mogelijk is.

 

(2) Maak een nieuwe MBA-opleiding voor directeuren en werknemers

Uit ons onderzoek blijkt dat sociaal leiderschap en een constructieve visie op duurzaamheid de beste brandstof voor succesvol duurzaam ondernemerschap is. Niet alle Friese directeuren en werknemers hebben voldoende kennis van duurzaamheid. Het Friese MKB heeft behoefte aan een nieuwe MBA-opleiding voor duurzaam ondernemerschap. De nieuwe RUG faculteit Campus Fryslân in Leeuwarden kan hierin een voortrekkersrol spelen.

 

(3) Geef het Innovatie Platform Friesland (IPF) ruim baan

In ons onderzoek hebben we gezien dat de Friese ondernemers nog winst kunnen maken op het gebied van sociale- en milieu prestaties. De prestaties waar nu slecht op gescoord wordt hebben vooral betrekking op het creëren van nieuwe milieuvriendelijke producten en diensten of producten en diensten speciaal afgestemd op achtergestelde groepen en de lokale gemeenschap. Om dergelijke nieuwe duurzame producten en diensten te verwezenlijken is innovatie van belang. Innovatie helpt duurzame ondernemers bij het ontwikkelen van nieuwe producten en diensten voor nieuwe markten met nieuwe verdienmodellen. Het Innovatie Platform Friesland (IPF) kan hierin een belangrijke rol spelen. Dit netwerk van innovatieve bedrijven, overheden en kennisinstellingen is van uiterst belang voor de verdere ontwikkeling van succesvol duurzaam ondernemerschap in Friesland.

 

Lees meer over Circulair Friesland

Lees meer over de nieuwe RUG faculteit Campus Fryslân

Lees meer over het Innovatie Platform Friesland (IPF)